Viêm Đa Dây Thần Kinh Ngoại Biên: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Điều Trị

Ngày đăng: 2026-10-107 phút đọc

Viêm Đa Dây Thần Kinh Ngoại Biên: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Điều Trị

Bạn có cảm giác bàn chân như đang đi trên cát, tay chân tê bì kiểu "đeo găng – mang vớ" kéo dài nhiều tuần? Hoặc đau rát, châm chích về đêm khiến giấc ngủ chẳng còn yên? Đây có thể là dấu hiệu của viêm đa dây thần kinh ngoại biên – một bệnh lý khá phổ biến nhưng thường bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh khác.

Với tư cách bác sĩ thần kinh, tôi gặp không ít bệnh nhân đến khám khi bệnh đã tiến triển khá lâu chỉ vì nghĩ "tê tay chân chắc do ngồi nhiều" hay "uống thêm vitamin B là khỏi". Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu đúng về căn bệnh này để không bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.

Hệ Thần Kinh Ngoại Biên Là Gì?

Hệ thần kinh của chúng ta gồm hai phần: thần kinh trung ương (não và tủy sống) và thần kinh ngoại biên (tất cả các dây thần kinh nằm ngoài não và tủy sống). Hệ thần kinh ngoại biên có nhiệm vụ:

Dẫn truyền cảm giác: nóng, lạnh, đau, rung, xúc giác từ cơ thể lên não
Điều khiển vận động: truyền lệnh từ não xuống cơ bắp để tay chân cử động
Điều hòa tự động: kiểm soát huyết áp, nhịp tim, tiêu hóa, tiết mồ hôi…

Khi nhiều dây thần kinh ngoại biên bị tổn thương cùng lúc, chúng ta gọi là viêm đa dây thần kinh ngoại biên (polyneuropathy). Đây khác với hội chứng ống cổ tay (chỉ ảnh hưởng một dây thần kinh đơn lẻ tại một vị trí).

Nguyên Nhân Gây Viêm Đa Dây Thần Kinh Ngoại Biên

Nguyên nhân phổ biến nhất

| Nguyên nhân | Đặc điểm | |---|---| | Đái tháo đường | Chiếm khoảng 50% tổng số ca; đường máu cao kéo dài phá hủy dây thần kinh | | Thiếu vitamin B1, B6, B12 | Hay gặp ở người nghiện rượu, người ăn uống kém | | Nghiện rượu mãn tính | Vừa thiếu vitamin, vừa có độc tính trực tiếp của cồn lên dây thần kinh | | Suy thận mãn tính | Độc chất tích tụ gây tổn thương thần kinh | | Bệnh tuyến giáp (suy giáp) | Hormone giáp thấp ảnh hưởng chuyển hóa thần kinh | | Thuốc điều trị ung thư (hóa trị) | Một số thuốc như paclitaxel, vincristine có thể gây độc thần kinh |

Nguyên nhân ít gặp hơn

Bệnh tự miễn (lupus, viêm khớp dạng thấp, hội chứng Sjögren)
Nhiễm trùng: HIV, bệnh Lyme, phong (Hansen)
Ung thư (neuropathy cận ung thư)
Di truyền (bệnh Charcot-Marie-Tooth)
Tiếp xúc kim loại nặng (chì, thủy ngân, arsenic)
Khoảng 20–30% trường hợp không tìm được nguyên nhân rõ ràng (vô căn)

Triệu Chứng: Cơ Thể Đang "Báo Động" Điều Gì?

Triệu chứng của viêm đa dây thần kinh ngoại biên thường bắt đầu ở bàn chân, ngón chân, sau đó lan dần lên cẳng chân, rồi mới đến tay – theo kiểu phân bố "đi tất – đeo găng" rất đặc trưng.

Triệu chứng cảm giác (gặp nhiều nhất)

Tê bì, kiến bò, cảm giác "chân mất cảm giác" như đi trên bông
Đau rát, châm chích – thường nặng hơn về đêm, ảnh hưởng giấc ngủ
Dị cảm đau: chạm nhẹ vào da cũng thấy đau (allodynia) – ví dụ chỉ đắp mền cũng đau bàn chân
Mất cảm giác nóng lạnh, dễ bỏng hoặc bị thương mà không hay biết

Triệu chứng vận động

Yếu cơ, khó đứng lâu hoặc đi bộ xa
Hay vấp ngã, khó nhấc bàn chân khi đi (foot drop)
Teo cơ bàn chân, bàn tay

Triệu chứng thần kinh tự động (khi bệnh nặng)

Chóng mặt khi đứng dậy (tụt huyết áp tư thế)
Rối loạn tiêu hóa: đầy bụng, táo bón hoặc tiêu chảy
Rối loạn tiểu tiện
Ra mồ hôi bất thường

⚠️ Dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay: Nếu tê yếu tứ chi tiến triển nhanh trong vài ngày, kèm khó thở hoặc khó nuốt, đây có thể là hội chứng Guillain-Barré – một cấp cứu thần kinh cần nhập viện ngay lập tức.

Bác Sĩ Chẩn Đoán Bằng Cách Nào?

Khi bạn đến khám, bác sĩ thần kinh sẽ hỏi bệnh sử kỹ lưỡng và thực hiện khám thần kinh. Các xét nghiệm thường được chỉ định bao gồm:

Xét nghiệm máu: đường huyết, HbA1c, vitamin B12, chức năng thận, tuyến giáp, công thức máu…
Điện cơ và đo tốc độ dẫn truyền thần kinh (EMG/NCS): đây là xét nghiệm quan trọng nhất, giúp xác định loại sợi thần kinh bị tổn thương (sợi myelin hay sợi trục) và mức độ nặng
Trong một số trường hợp đặc biệt: sinh thiết thần kinh, chọc dịch não tủy, xét nghiệm tự miễn, chẩn đoán hình ảnh…

Điều Trị Viêm Đa Dây Thần Kinh Ngoại Biên

Nguyên tắc quan trọng nhất: Điều trị nguyên nhân gốc

Kiểm soát tốt nguyên nhân là bước then chốt để ngăn bệnh tiến triển:

Đái tháo đường: giữ đường huyết và HbA1c trong mục tiêu
Thiếu vitamin: bổ sung vitamin B1, B6, B12 đúng liều theo chỉ định bác sĩ
Nghiện rượu: ngưng rượu hoàn toàn
Suy giáp: điều trị hormone tuyến giáp

Điều trị triệu chứng đau

Đau do thần kinh thường không đáp ứng tốt với thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hay ibuprofen. Bác sĩ có thể cân nhắc các nhóm thuốc sau (theo hướng dẫn AAN và các guidelines hiện hành):

Duloxetine, pregabalin, gabapentin: được khuyến cáo là lựa chọn đầu tay cho đau thần kinh ngoại biên do đái tháo đường; amitriptyline cũng được sử dụng rộng rãi cho đau thần kinh nói chung
Thuốc bôi ngoài da chứa capsaicin hoặc lidocaine trong một số trường hợp

Lưu ý: Không tự ý mua và dùng các thuốc này mà không có đơn bác sĩ, vì cần được đánh giá kỹ lưỡng về liều lượng và tác dụng phụ.

Phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu, tập dáng đi để tránh té ngã
Điện xung trị liệu hỗ trợ giảm đau
Chăm sóc bàn chân đặc biệt (nhất là bệnh nhân đái tháo đường)

Phòng Ngừa Và Sống Chung Với Bệnh

Một số điều bạn có thể làm ngay từ hôm nay:

✅ Kiểm soát đường huyết nếu có đái tháo đường
✅ Hạn chế hoặc bỏ rượu bia
✅ Ăn đủ dinh dưỡng, không bỏ bữa, không ăn kiêng cực đoan
✅ Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm đái tháo đường, suy thận, suy giáp
✅ Bảo vệ bàn chân: kiểm tra bàn chân hàng ngày, mang giày vừa vặn, không đi chân trần
✅ Thông báo với bác sĩ nếu đang dùng thuốc hóa trị mà có triệu chứng tê bì

Bao Giờ Nên Đi Khám Bác Sĩ Thần Kinh?

Đừng chờ đến khi bệnh nặng mới đi khám. Hãy đến gặp bác sĩ sớm nhất có thể nếu bạn có:

Tê bì, đau rát bàn chân hoặc bàn tay kéo dài hơn vài tuần
Cảm giác "đi trên bông" hoặc mất cảm giác bàn chân
Hay vấp ngã không rõ lý do
Yếu chân, khó đi lại
Có bệnh đái tháo đường kèm triệu chứng thần kinh ở chân

Phát hiện và điều trị sớm có thể ngăn chặn tổn thương thần kinh tiến triển thêm – đây là điều quan trọng nhất tôi muốn bạn ghi nhớ.

🩺 Bạn Đang Có Triệu Chứng Tương Tự?

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các triệu chứng như tê bì, đau rát, yếu chân tay kéo dài – đừng tự chẩn đoán hoặc chỉ dùng vitamin B mà chưa biết nguyên nhân thực sự.

Hãy đặt lịch khám chuyên khoa Nội Thần Kinh để được thăm khám, chỉ định đúng xét nghiệm và có phác đồ điều trị phù hợp với tình trạng của bạn.

📍 ThS.BSNT.CKI Dương Hồng Loan – Chuyên khoa Nội Thần Kinh, Bệnh viện Nhân Dân 115, TP.HCM Đặt lịch khám sớm để được tư vấn và điều trị kịp thời.

Bài viết mang tính chất thông tin y khoa phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp với bác sĩ.