Động Kinh: Nhận Biết Cơn Co Giật Và Những Điều Cần Biết Khi Sống Chung Với Bệnh

Ngày đăng: 2026-05-31

Động Kinh: Nhận Biết Cơn Co Giật Và Những Điều Cần Biết Khi Sống Chung Với Bệnh

Khi nghe đến "động kinh", nhiều người ngay lập tức nghĩ đến hình ảnh một người ngã xuống, co giật toàn thân, sùi bọt mép. Thực tế, đó chỉ là một trong rất nhiều biểu hiện của bệnh. Động kinh là một rối loạn thần kinh phổ biến — theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trên toàn cầu có khoảng 50 triệu người đang sống chung với bệnh này. Tại Việt Nam, ước tính tỉ lệ mắc dao động từ 0,5 đến 1% dân số.

Bài viết này sẽ giúp bạn và người thân hiểu đúng hơn về động kinh: bệnh là gì, biểu hiện như thế nào, khi nào cần đến bác sĩ và làm gì khi chứng kiến một cơn co giật.

Động Kinh Là Gì?

Não bộ của chúng ta hoạt động nhờ các tín hiệu điện được truyền qua hàng tỷ tế bào thần kinh. Động kinh xảy ra khi có một đợt phóng điện bất thường, đột ngột và quá mức của các tế bào thần kinh trong não, gây ra các biểu hiện tạm thời về vận động, cảm giác, hành vi hoặc ý thức.

Một người được chẩn đoán động kinh khi có từ hai cơn co giật không có nguyên nhân khởi phát trở lên, hoặc một cơn co giật đầu tiên kèm nguy cơ tái phát cao (theo tiêu chuẩn của Liên đoàn Chống Động kinh Quốc tế — ILAE, 2014).

Lưu ý quan trọng: Không phải mọi cơn co giật đều là động kinh. Co giật do sốt cao ở trẻ em, hạ đường huyết, hoặc do ngộ độc là những tình trạng khác, cần phân biệt rõ.

Các Dạng Cơn Động Kinh Thường Gặp

Nhiều người ngạc nhiên khi biết rằng động kinh có thể biểu hiện rất "im lặng" — người bệnh đột nhiên nhìn vào khoảng không, không phản ứng trong vài giây rồi trở lại bình thường mà không hề ngã hay co giật.

Phân loại theo nguồn gốc cơn (ILAE 2017)

| Loại cơn | Biểu hiện điển hình | |---|---| | Cơn khởi phát khu trú (focal onset) | Giật một chi, tê bì một bên, hành vi tự động (nhai, nuốt, xoa tay), cảm giác lạ, đôi khi mất ý thức | | Cơn khởi phát toàn thể (generalized onset) | Co cứng-co giật toàn thân, vắng ý thức (nhìn trống), giật cơ toàn thân | | Cơn không rõ nguồn gốc | Không đủ thông tin để phân loại |

Một số biểu hiện dễ bị bỏ qua:

Cơn vắng ý thức (absence seizure): Thường gặp ở trẻ em. Trẻ đột nhiên "đơ" ra, mắt nhìn xa xăm 5–30 giây rồi tiếp tục hoạt động bình thường. Phụ huynh thường lầm tưởng con "hay mơ màng" hoặc "không tập trung".
Cơn giật cơ (myoclonic): Giật mạnh cánh tay hoặc toàn thân, thường vào buổi sáng sau khi thức dậy.
Cơn tự động (automatism): Người bệnh thực hiện các hành động lặp đi lặp lại vô thức như nhai, nuốt, xoa tay, cởi cúc áo mà không nhớ gì sau đó.

Nguyên Nhân Gây Động Kinh

Động kinh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau:

Cấu trúc não: Đột quỵ, u não, chấn thương đầu, dị dạng mạch máu não, xơ hóa hồi hải mã
Di truyền: Một số hội chứng động kinh có yếu tố di truyền rõ ràng
Nhiễm trùng: Viêm màng não, viêm não, ký sinh trùng (ấu trùng sán dây — một nguyên nhân phổ biến tại Việt Nam)
Rối loạn chuyển hóa: Hạ natri máu, hạ đường huyết nặng
Miễn dịch: Viêm não tự miễn (ngày càng được phát hiện nhiều hơn)
Không rõ nguyên nhân (vô căn): Chiếm tỉ lệ đáng kể

Khi Nào Cần Gọi Cấp Cứu?

Không phải mọi cơn co giật đều đòi hỏi xe cấp cứu. Tuy nhiên, hãy gọi 115 ngay nếu:

Cơn co giật kéo dài hơn 5 phút (đây là tình trạng cấp cứu gọi là trạng thái động kinh — status epilepticus)
Người bệnh không tỉnh lại hoặc thở bình thường sau cơn
Cơn thứ hai xảy ra ngay sau cơn đầu mà không có khoảng tỉnh
Người bệnh bị chấn thương trong lúc co giật
Cơn xảy ra ở người đang mang thai hoặc người có bệnh nền như tiểu đường
Đây là lần đầu tiên người đó bị co giật

Làm Gì Khi Chứng Kiến Người Bị Cơn Co Giật?

Nhiều người hoảng loạn và làm sai — điều này có thể gây hại thêm cho người bệnh. Hãy nhớ các bước đơn giản sau:

✅ Nên làm:

Bình tĩnh và ghi nhớ thời gian bắt đầu cơn
Dọn dẹp các vật cứng, sắc nhọn xung quanh người bệnh để tránh chấn thương
Đặt người bệnh nằm nghiêng (tư thế hồi phục) sau khi cơn co giật kết thúc để tránh hít sặc
Lót mềm dưới đầu, nới lỏng quần áo, cà vạt
Ở lại bên cạnh cho đến khi người bệnh tỉnh hoàn toàn
Ghi lại video cơn co giật nếu có thể — rất có ích cho bác sĩ chẩn đoán

❌ Không nên làm:

Không cố nhét tay, thìa, hay bất cứ vật gì vào miệng — điều này có thể gây gãy răng, chấn thương hàm và nguy hiểm cho bạn
Không đè mạnh giữ chặt người bệnh
Không cho uống nước hay thuốc khi đang co giật
Không để người bệnh một mình ngay sau cơn

Chẩn Đoán Và Điều Trị Động Kinh

Chẩn đoán

Bác sĩ thần kinh sẽ khai thác kỹ tiền sử cơn co giật, khám thần kinh và chỉ định các xét nghiệm bổ sung:

Điện não đồ (EEG): Ghi lại hoạt động điện của não — xét nghiệm quan trọng nhất trong chẩn đoán động kinh
MRI não: Tìm nguyên nhân cấu trúc (u não, đột quỵ cũ, dị dạng...)
Xét nghiệm máu: Đường huyết, điện giải, chức năng gan thận, tìm nguyên nhân chuyển hóa

Điều trị

Tin vui là khoảng 70% bệnh nhân động kinh có thể kiểm soát tốt cơn với thuốc kháng động kinh. Một số thuốc thường dùng tại Việt Nam bao gồm valproate, carbamazepine, levetiracetam, lamotrigine — mỗi loại có chỉ định riêng tùy loại cơn và đặc điểm bệnh nhân.

Điều quan trọng nhất: Uống thuốc đúng giờ, đủ liều, không tự ý ngưng thuốc dù đã lâu không có cơn. Ngưng thuốc đột ngột là nguyên nhân hàng đầu gây tái phát cơn, thậm chí có thể gây trạng thái động kinh nguy hiểm đến tính mạng.

Với những trường hợp kháng thuốc (khoảng 30%), các lựa chọn khác bao gồm phẫu thuật động kinh, kích thích dây thần kinh phế vị (VNS), hoặc chế độ ăn ketogenic (đặc biệt hiệu quả ở trẻ em).

Sống Chung Với Động Kinh: Những Điều Cần Lưu Ý

Bệnh nhân động kinh hoàn toàn có thể sống bình thường với một số lưu ý:

Ngủ đủ giấc: Thiếu ngủ là yếu tố kích hoạt cơn phổ biến nhất
Tránh rượu bia và các chất kích thích
Quản lý stress hiệu quả
Thông báo cho người thân về bệnh tình và cách xử trí
Không tự lái xe nếu chưa kiểm soát được cơn (theo quy định và tư vấn của bác sĩ)
Thận trọng khi bơi lội, leo cao — nên có người đi cùng

Khi Nào Nên Đến Gặp Bác Sĩ Thần Kinh?

Hãy đặt lịch khám nếu bạn hoặc người thân có:

Từng có một cơn co giật, dù chỉ một lần
Hay "đơ" người, mất ý thức vài giây không rõ nguyên nhân
Giật tay chân đột ngột vào buổi sáng
Có tiền sử chấn thương đầu, đột quỵ, u não và xuất hiện cơn co giật
Đang dùng thuốc kháng động kinh nhưng vẫn còn cơn

Lời Kết

Động kinh không phải là "bệnh tâm thần" hay "bị ma nhập" như một số quan niệm dân gian sai lầm vẫn còn tồn tại. Đây là một bệnh lý thần kinh có thể giải thích rõ ràng về mặt y khoa và hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả.

Chẩn đoán sớm, điều trị đúng phác đồ và tuân thủ điều trị là chìa khóa để người bệnh động kinh sống khỏe, học tập và làm việc bình thường.

💬 Bạn hoặc người thân có dấu hiệu co giật, mất ý thức thoáng qua hoặc các biểu hiện bất thường khác?

Đừng chờ đợi — hãy đặt lịch khám với ThS.BSNT.CKI Dương Hồng Loan tại Bệnh viện Nhân Dân 115, TP.HCM để được thăm khám, tư vấn và có hướng điều trị phù hợp nhất. Phát hiện sớm giúp kiểm soát bệnh tốt hơn và bảo vệ chất lượng cuộc sống của bạn.