Chóng mặt khi đứng dậy: Hạ huyết áp tư thế hay bệnh thần kinh?

Nhiều người gặp tình trạng chóng mặt, hoa mắt, tối sầm khi đứng dậy đột ngột từ tư thế nằm hoặc ngồi. Phần lớn là lành tính, nhưng đôi khi đây là dấu hiệu của vấn đề thần kinh cần lưu ý.

Nguyên nhân phổ biến nhất: Hạ huyết áp tư thế

Hạ huyết áp tư thế (Orthostatic Hypotension) xảy ra khi huyết áp giảm đột ngột khi bạn đứng dậy.

Triệu chứng:

• Chóng mặt, hoa mắt kéo dài vài giây đến 1-2 phút
• Cảm giác "tối trời" hoặc như sắp ngất
• Hết nhanh sau khi đứng yên hoặc ngồi lại

Nguyên nhân thường gặp:

• Mất nước (uống ít nước, tiêu chảy, nắng nóng)
• Tác dụng phụ thuốc huyết áp, thuốc lợi tiểu
• Đứng dậy quá nhanh sau khi nằm lâu
• Người cao tuổi (phản xạ mạch máu chậm hơn)

Khi nào là dấu hiệu bệnh thần kinh?

Chóng mặt khi đứng dậy CẦN KHÁM khi:

1. Triệu chứng kéo dài > 2-3 phút sau khi đứng, hoặc gây ngất xỉu thực sự (hạ HA tư thế được xác định khi HA tâm thu giảm ≥20mmHg trong 3 phút đầu đứng dậy)
2. Kèm tê bì tay chân — gợi ý bệnh lý thần kinh ngoại biên
3. Kèm run tay, cứng cơ — gợi ý Parkinson (có rối loạn thần kinh tự chủ)
4. Kèm tiểu khó, táo bón — rối loạn thần kinh tự chủ
5. Tiểu đường lâu năm — biến chứng thần kinh tự chủ
6. Ngất đi thực sự — cần loại trừ nguyên nhân tim mạch và thần kinh

Cách xử trí tại nhà

• Đứng dậy chậm (ngồi dậy trước 30 giây rồi mới đứng)
• Uống đủ 1.5-2 lít nước mỗi ngày
• Tránh đứng lâu một chỗ
• Mang vớ áp lực (compression stockings) nếu bị thường xuyên
• Không thay đổi tư thế đột ngột khi vừa thức dậy

Khi nào đi khám?

Nếu chóng mặt khi đứng dậy xảy ra thường xuyên (> 3 lần/tuần), gây ngã, hoặc kèm theo bất kỳ triệu chứng thần kinh nào, bạn nên đến khám để bác sĩ đo huyết áp tư thế và đánh giá chức năng thần kinh tự chủ.